Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ingufu cyashyizeho amabwiriza mashya agenga icyemezo cy’ibidukikije: urwego rw’ubucuruzi rwavuguruwe n’amategeko anonosoye yo guhererekanya

Ku ya 7 Mutarama, Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ingufu cyasohoye itangazo ku “Amabwiriza yo Gushyira mu Bikorwa Ibyemezo by’Ingufu Zisubira Izuba (Igeragezwa),” rishyiraho amabwiriza mashya yerekeye gutanga, kohereza, gusesa, no gucunga ibyemezo bifitanye isano n’ibyangombwa. Nk’uko bigaragara muri iyo nyandiko, ikigo gitanga ibyemezo bidasanzwe kigomba gushyiraho konti z’ibyemezo bidasanzwe ku nzego zibishinzwe hashingiwe ku buryo bw’igihugu bwo gutanga no gucuruza ibyemezo bidasanzwe, kikandika amakuru arambuye nko gutanga, gucuruza, kohereza, no gusesa ibyemezo bidasanzwe. Iyi nyandiko isaba buri ntara gushyiraho konti y’ibyemezo bidasanzwe ku ntara, cyane cyane mu gukurikirana itangwa, ubucuruzi, no gusesa ibyemezo bidasanzwe mu karere k’ubuyobozi. Izakira ibyemezo bisanzwe bisanzwe bikoreshwa mu by’amashanyarazi bikomoka ku mazi byaguzwe n’ibigo bitanga amashanyarazi mu izina ry’abaguzi, ibyemezo bidasanzwe bihuye n’ingano y’amashanyarazi biri mu buryo bwo gukemura ibiciro by’ingufu zisubira, n’ibindi byangombwa bidasanzwe byoherezwa nta ndishyi. Izi konti kandi zizatuma inzego z’ingufu z’intara, zifatanyije n’inzego zibishinzwe, zitabira ubucuruzi bw’ibyangombwa bihumanya ikirere, gutanga, cyangwa gusesa aho bikenewe. Ku bijyanye n’icyemezo, ibyemezo bihumanya ikirere ntibitangwa ku mashanyarazi yibyazwa kandi yikoresha ubwayo ava mu mishinga, ingufu zikomoka ku ngufu zikomoka ku miyoboro y’amashanyarazi, n’amashanyarazi akoreshwa n’amashanyarazi aturuka ku mashanyarazi asanzwe yashyizweho mbere ya tariki ya 1 Mutarama 2023 (yihariye). Amashanyarazi asohoka mu bubiko bw’ingufu zigenga ntiyemerewe gutangwa ku byangombwa bidasanzwe. Ku mishinga ibyara ingufu zikomoka ku ngufu zisubira ifite ibikoresho byo kubika ingufu, hagomba gushyirwaho ibipimo bitandukanye ku bigo bibyara ingufu n’ibigo bibika ingufu. Ku bijyanye n’ubucuruzi, urwego rw’ibyangombwa bikomoka ku butaka bicuruzwa bigomba guhindurwa mu buryo buhindagurika. Ibigo by’amashanyarazi n’ibigo by’ubucuruzi bw’amashanyarazi bigomba kugaragaza niba amashanyarazi yemewe n’amategeko agenga iterambere rirambye ari mu buryo bwo kwishyura ibiciro by’iterambere rirambye mu gihe cyo gukusanya no gutanga raporo ku mikoreshereze y’amashanyarazi. Ku mishinga ikora amashanyarazi y’amashanyarazi ya photovoltaic ikwirakwizwa hamwe n’abantu basanzwe nk’imishinga yatanzwe mbere y’itangwa rya “Ingamba zo guteza imbere no kubaka amashanyarazi ya photovoltaic ikwirakwizwa” (Guo Neng Fa Xin Neng Gui [2025] No. 7) kandi ikaba ihujwe n’amashanyarazi kandi igatangira gukoreshwa bitarenze ku ya 1 Gicurasi 2025, aho ikigo gishinzwe gutanga umushinga (nyiri umushinga) n’umushoramari batari ikigo kimwe, ikigo gishinzwe gutanga umushinga (nyiri umushinga) gishobora guha umushoramari cyangwa ibindi bigo bikora ku isoko uruhare mu gutanga no gucuruza amashanyarazi yemewe n’amategeko. Ku bijyanye no kohereza amashanyarazi yemewe n’amategeko, imari yemewe n’amategeko ijyanye n’amashanyarazi yigenga n’ayo yigenga ntabwo igurishwa. Mu gihe ikorwa ry’amashanyarazi yigenga n’ayo yigenga n’ayo yigenga ari ay’ibigo bitandukanye, imari yemewe igomba koherezwa ku kigo gikoresha ingufu hashingiwe ku mikoreshereze nyayo y’amashanyarazi. Ku mishinga idafite amashanyarazi, umuguzi n'umugurisha bagomba gutanga ibyemezo byemewe byo kwishyura amashanyarazi akomoka ku ngufu zishobora kongera gukoreshwa. Ku bijyanye no kwishyura, guhera ku ya 1 Mutarama 2026, igihe abafite ibyangombwa by'icyatsi kibisi batangaje ko amashanyarazi akoreshwa ku cyatsi kibisi agabanyijwe hamwe n'ibyemezo by'icyatsi kibisi, umwaka wo gukora ujyanye n'ibyemezo ugomba guhuzwa n'umwaka w'amashanyarazi akoreshwa ku cyatsi kibisi. Abafite ibyemezo barashishikarizwa kunoza uburyo bwo guhuza igihe hagati y'ibyemezo n'amashanyarazi. Ingano y'amashanyarazi ajyanye n'ibyemezo by'icyatsi kibisi bigabanya gukoreshwa, muri rusange, ntigomba kurenza ikoreshwa ry'amashanyarazi nyaryo mu gihe cyo kwishyura. Ifishi y'amakuru yerekeye kurangiza ikubiyemo ibisobanuro birambuye nka izina ry'uwahawe icyemezo cy'icyatsi kibisi, umubare w'ibyemezo by'icyatsi kibisi byaciwe, imiterere y'ubusabe, umwaka n'ukwezi byakoreshejwe ku cyatsi kibisi, n'aho byabereye.

Ku bikubiye mu nyandiko n'ibisobanuro byihariye, nyamuneka reba ibi bikurikira: Ibisobanuro bya "Itangazo ryo Gutanga 'Amategeko Agenga Ishyirwa mu Bikorwa ry'Impamyabumenyi z'Amashanyarazi Ahumanya ikirere ku Ingufu Zisubira (Igeragezwa)' n'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ingufu" Kugira ngo habeho uburyo bwose bwo gucunga imikorere y'impamyabumenyi z'amashanyarazi ahumanya ikirere ku ngufu zisubira (hakurikiraho zitwa "Impamyabumenyi z'ibidukikije") no guteza imbere iterambere ry'isoko ry'impamyabumenyi zisubira, Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ingufu giherutse gutangaza "Amategeko Arambuye yo Gushyira mu Bikorwa Impamyabumenyi z'Amashanyarazi Ahumanya ikirere ku Ingufu Zisubira (Igeragezwa)" (hakurikiraho zitwa "Amategeko Agenga Ishyirwa mu Bikorwa"). Ibikubiye muri iyi nyandiko bisobanurwa gutya.1. Amavu n'amavuko y'Itangwa ry'Impamyabumenyi Inama ya Kane y'Inteko Ishinga Amategeko ya 20 ya CPC yatanze igitekerezo cyo kwihutisha iyubakwa ry'uburyo bushya bw'ingufu, guteza imbere no kugera ku gipimo cya karuboni mu buryo buhamye kandi buhamye, no gushyiraho vuba umusaruro n'imibereho bihumanya ikirere. *Itegeko ry'Ingufu rya Repubulika y'Abaturage y'Ubushinwa* rivuga ko leta ishyiraho uburyo bwo guteza imbere ikoreshwa ry'ingufu zisubira binyuze muri sisitemu nka za mpamyabumenyi z'ingufu zisubira. Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ingufu gishyira mu bikorwa neza ibyemezo na gahunda bya Komite Nkuru y’Ishyaka n’Inama Njyanama ya Leta, gikorana n’inzego zibishinzwe kugira ngo gikomeze kunoza uburyo bwo gukoresha ingufu zikomoka ku bidukikije bushingiye ku byangombwa bihumanya ikirere. Muri Kanama 2024, cyasohoye *Amategeko agenga itangwa n’icuruzwa ry’ibyangombwa bikomoka ku ngufu zisubira*, gishyiraho uburyo bwuzuye bwo gucunga ubuzima bukubiyemo gutanga, gucuruza, gukoresha, no guhagarika ibyemezo bikomoka ku bidukikije. Muri Werurwe 2025, ku bufatanye na Komisiyo y’Igihugu ishinzwe Iterambere n’Ivugurura n’andi mashami, cyashyize ahagaragara *Ibitekerezo ku guteza imbere Iterambere ry’Ireme ry’Isoko ry’Ibyangombwa bikomoka ku ngufu zisubira*, birushaho gushishikariza ikoreshwa ry’ibyangombwa bikomoka ku bidukikije no gutuma isoko ry’ibyangombwa bikomoka ku bidukikije rirushaho gukomera. Muri ibi bihe, gushyiraho "Amategeko yo Gushyira mu Bikorwa" bishingiye ahanini ku bintu bitatu by’ingenzi bikenewe. Ubwa mbere, igamije gushyira mu bikorwa neza igishushanyo mbonera cyo ku rwego rwo hejuru binyuze mu kunoza amahame avugwa mu "Amategeko agenga itangwa n'icuruzwa ry'impamyabumenyi z'amashanyarazi ahumanya ikirere ku ngufu zisubiramo," yibanda ku gusobanura amahame ngenderwaho ku ngingo z'ingenzi nko gutanga ibyangombwa, kohereza, guhagarika, kugenzura, no gucunga amakuru, bityo igatanga ubuyobozi busobanutse bw'imikorere ku nzego zibishinzwe mu gucunga ibyemezo bihumanya ikirere. Icya kabiri, ishimangira guhuza no guhuza uburyo bwo gushyiraho amategeko yo guhuza ibyemezo bihumanya ikirere n'amasoko yo kugabanya imyuka ihumanya ikirere ku bushake (CCER), uburyo burambye bwo gutanga ibiciro ku ngufu zisubiramo, na politiki zo kugenzura imyuka ihumanya ikirere, kwemeza ububasha, umwihariko, n'uburyo uburenganzira ku bidukikije bw'impamyabumenyi ihumanya ikirere bukwirakwira hose. Icya gatatu, ikemura ibibazo by'imibereho myiza y'abaturage igamije no gukemura ibibazo byihariye bishishikaza abitabiriye isoko, nko gutanga ibyemezo bihumanya ikirere ku mishinga yo kwiyishyurira n'iyidakoreshwa, gukemura amakimbirane ku makuru yerekeye ibyemezo bihumanya ikirere, no kugena uburenganzira ku bidukikije bw'impamyabumenyi ihumanya ikirere. Ishyirwaho ry' "Amategeko agenga ishyirwa mu bikorwa" rizarushaho kunoza ubuhanga mu bya siyansi, gushyiraho amahame, no gukora neza kwa sisitemu y'impamyabumenyi ihumanya ikirere, kuzuza neza icyuho mu nyandiko zisanzweho ku rwego rw'imikorere. Ibi bifite akamaro kanini mu guteza imbere iterambere ry’isoko ry’impamyabushobozi zishingiye ku bidukikije, bikerekana neza agaciro k’amashanyarazi ashingiye ku bidukikije, kandi bigafasha mu guhindura ibidukikije mu iterambere ry’ubukungu n’imibereho myiza y’abaturage.

Ibikubiye mu ngingo z'ingenzi

Amategeko agenga ishyirwa mu bikorwa agizwe n'ibice 10 n'ingingo 45, binoza neza igabanywa ry'inshingano, imicungire y'ibaruramari, itangwa ry'ibyangombwa bidasanzwe, kohereza ibyangombwa bidasanzwe, kugenzura ibyangombwa bidasanzwe, gucunga amakuru, kugenzura ibyangombwa bidasanzwe n'ibindi bintu, kandi bigashyiraho uburyo bwuzuye kandi busobanutse bwo gucunga ibyangombwa bidasanzwe, bigatanga inkunga y'inzego ku mikorere isanzwe y'uburenganzira n'inyungu ku bidukikije ku ngufu zishobora kongera gukoreshwa.

Kimwe muri byo ni ukongera uburyo bw'ubufatanye. Kunoza uburyo bw'ubufatanye hagati y'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ingufu n'ibigo bicyo bigejejweho, amashami ashinzwe kugenzura ingufu mu ntara, ibigo by'amashanyarazi, ibigo bicuruza amashanyarazi, ibigo bitanga ingufu, amashami atanga ubufasha mu bya tekiniki, nibindi, gusobanura inshingano z'ingenzi za buri kigo mu gucunga ibyemezo bigamije ibidukikije, no kongera imikorere myiza mu mibanire y'amashami.

Icya kabiri ni ukunoza sisitemu y'ibaruramari. Gukoresha konti y'igihugu ikora ku bijyanye no gutanga no gucuruza ibyangombwa by'umwimerere nk'igitabo cy'amategeko, kunoza imikorere n'ibisabwa mu micungire y'amakonti atandukanye yo mu gihugu no mu mahanga, no gushyiraho amahame ngenderwaho agenga imicungire y'ibaruramari. Guhuza ishyirwaho ry'ibaruramari ry'intara, gushyiraho uburyo bwo guhuza ibaruramari ry'igihugu n'iry'intara, no gushimangira ishingiro ry'amakuru ajyanye n'ikoreshwa ry'amashanyarazi mu nzego z'ibanze no kubungabunga ingufu no kubara ibijyanye no kugabanya karuboni.

Icya gatatu ni ugushyiraho uburyo bwo gucunga itangwa ry’ingufu. Gusesengura mu buryo bunoze uburyo bwo gushyira mu byiciro, intego zo gutanga, n’amahame ngenderwaho yo gutanga impamyabushobozi z’icyatsi kibisi, no gusobanura ibisabwa ku gihe ntarengwa cy’amasano y’ingenzi; Hashingiwe ku buryo bwuzuye bw’umuyoboro w’amashanyarazi rusange, ibisabwa mu gusaba impamyabushobozi z’icyatsi kibisi ku mishinga ifite imbogamizi mu gutanga impamyabushobozi z’icyatsi kibisi birasobanuka by’umwihariko, bikongera uburyo bwose bwo gutanga impamyabushobozi z’icyatsi kibisi ku mishinga yamaze kwandikwa. Gushyira ibirango no gutandukanya impamyabushobozi z’icyatsi kibisi zijyanye n’uburyo bwo gukemura ibiciro mu iterambere rirambye ry’ingufu nshya, hakurikijwe ibisabwa bishya byo kuvugurura ingufu nshya mu buryo burambuye ku isoko.

Icya kane, kunoza amategeko agenga ihererekanya ry’amashanyarazi. Sobanura ibisabwa mu ihererekanya ry’impamyabushobozi ku bidukikije mu bihe nk’ubucuruzi bw’impamyabushobozi ku bidukikije, ubucuruzi bw’amashanyarazi ku bidukikije, amashanyarazi asanzwe akoreshwa mu mazi, imishinga ikoreshwa n’abantu ku giti cyabo, n’imishinga isanzwe ikoreshwa mu buryo busanzwe, gushyiraho uburyo busanzwe bwo kohereza amashanyarazi ku bidukikije, no kwemeza ko ibyemezo ku bidukikije ari ibyabo. Tanga igitekerezo cyo gushyira ibyemezo ku bidukikije mu bucuruzi binyuze mu buryo bugamije isoko nko gucuruza ingufu zikomoka ku bidukikije n’amasezerano yo kohereza imiyoboro, no gusobanura ko igiciro cy’impamyabushobozi ku bidukikije kiri hejuru ya 0, bikarinda kugabanya uburenganzira ku bidukikije n’inyungu ku ikoreshwa ry’ingufu zikomoka ku bidukikije mu turere dutandukanye.

Icya gatanu, gushyiraho uburyo bwo kugenzura neza. Kwibanda ku buryo bwihariye bw'imiterere y'ibidukikije, gushyira mu byiciro no gusobanura amategeko agenga igenzura n'uburenganzira ku bidukikije mu bihe by'ingenzi nko ku itariki izarangiriraho, gutangaza ikoreshwa ry'ingufu zidasanzwe (iyemeza), kugenzura no kwandikisha CCER, gusiba konti, n'ibindi, no gutanga amabwiriza ajyanye n'igihe cyo gutangaza ikoreshwa ry'ingufu zidasanzwe, gutanga ibimenyetso byemewe byo gukurikirana ikoreshwa ry'ingufu zidasanzwe, kugenzura, gusuzuma, kwemeza n'ibindi bikorwa.

Icya gatandatu, gushyiraho uburyo bwiza bwo gukemura ibibazo. Gushyiraho amahame ngenderwaho n'uburyo bwo gutunganya ibibazo ku bijyanye no gutanga no kohereza ibyavuye mu nyandiko z'icyatsi kibisi, kunoza uburyo bwo gusubiza amafaranga no kongeramo impapuro z'icyatsi kibisi, no kurinda uburenganzira n'inyungu byemewe n'amategeko by'ibigo by'isoko.

Icya karindwi, gushimangira igenzura ry’amakuru. Ibisabwa by’ingenzi ni ukugenzura ukuri no gukurikirana amakuru, gusobanura inshingano z’inzego zibishinzwe mu gucunga amakuru, kugena ibihano ku myitwarire itemewe n’amategeko n’idasanzwe, gushimangira impamvu zo kwizera no gukumira uburiganya, no kubaka umurongo uhamye wo kurinda isoko ry’impamyabumenyi ishingiye ku bidukikije.

3, Nyuma yo gusohora ku mugaragaro Amategeko agenga ishyirwa mu bikorwa ry’amategeko, Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ingufu kizibanda ku ngingo eshatu zikurikira z’akazi.

Kimwe ni uguteza imbere ishyirwa mu bikorwa ry’ubufatanye. Gutanga icyemezo cy’ibidukikije. Umuryango uhuza kandi ukayobora ibigo by’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe ingufu, ibigo by’amashanyarazi, ibigo bicuruza amashanyarazi, ibigo bicunga amakuru ku ngufu zishobora kongera gukoreshwa n’ibindi bigo kugira ngo bifatanye mu gucunga burundu icyemezo cy’ibidukikije, bireba ko gutanga, kohereza, kugenzura, gukemura ibibazo, no kugenzura bikorwa mu buryo busanzwe kandi bunoze hakurikijwe Amategeko agenga ishyirwa mu bikorwa.

Icya kabiri ni ugushimangira inkunga ya sisitemu. Gukomeza kunoza no kunoza sisitemu y’igihugu yo gutanga no gucuruza ibyangombwa bihumanya ikirere, kongera imbaraga mu kubaka imikorere ya sisitemu no kunoza imikoranire hagati y’amakuru, no kwibanda ku gutunganya neza itangwa, ubucuruzi, no kohereza amakuru menshi mu gihe gishya cyo gutanga ibyangombwa bihumanya ikirere no guteza imbere isoko ry’ibyemezo bihumanya ikirere. Kongera ubushobozi bwo gukurikirana no gusesengura imibare y’ibyemezo bihumanya ikirere, no gutanga inkunga ihamye kandi inoze mu gushyira mu bikorwa ingingo zitandukanye z’Amategeko Agenga Ishyirwa mu Bikorwa.

Icya gatatu ni ugukora neza isuzumabumenyi. Gukurikirana neza ishyirwa mu bikorwa ry’“Amategeko agenga ishyirwa mu bikorwa”, gukora igenzura n’isesengura ry’imikorere y’isoko ry’impamyabumenyi ishingiye ku bidukikije, gusubiza vuba ibibazo by’inzego z’ubuyobozi zibishinzwe, ibigo by’isoko, n’ibigo by’ubushakashatsi, kwiga no gukemura ibibazo bishya, no kunoza buri gihe uburyo bwo gucunga impamyabumenyi ishingiye ku bidukikije.


Igihe cyo kohereza: Mutarama-09-2026